Thăm những địa điểm duyệt bản thảo và in báo Bãi Sậy

Tháng 6/1943, số đầu tiên của Báo Bãi Sậy (tiền thân của Báo Hưng Yên) ra đời đã góp phần quan trọng cổ vũ phong trào đấu tranh cách mạng trong Nhân dân bất chấp sự khủng bố khốc liệt của thực dân Pháp. 80 năm đã qua, chiến tranh, thời gian khiến các công trình ghi dấu ấn lịch sử của Báo Bãi Sậy không còn nguyên vẹn nhưng những kỷ vật, ký ức về một thời làm Báo Bãi Sậy vẫn đang được thế hệ làm Báo Hưng Yên ngày nay cố gắng gìn giữ và phát huy giá trị lịch sử, truyền thống.

Trong điều kiện bị thực dân Pháp khủng bố, đàn áp, việc duyệt và in báo Bãi Sậy được thực hiện bí mật tại chùa Diều (thành phố Hưng Yên), chùa Văn (Yên Mỹ) và gia đình bà Hoàng Thị Yên, thôn Dưỡng Phú, xã Chính Nghĩa (Kim Động) trong sự che chở, đùm bọc của Nhân dân.

Bản thảo đầu tiên của Báo Bãi Sậy được duyệt tại chùa Diều. Đây là cơ sở hoạt động bí mật của Tỉnh bộ Việt Minh. Nội dung thông tin ngắn gọn về tình hình thế giới, tin đấu tranh trong tỉnh và một số tin đấu tranh ở các tỉnh khác; mục đích chủ yếu nhằm tuyên truyền, cổ động hoạt động đấu tranh và tổ chức hội viên các hội cứu quốc. Với sự che chở, đùm bọc của sư trụ trì, phật tử và Nhân dân, bản thảo đầu tiên của Báo Bãi Sậy đã được hoàn thành. Cùng với thời gian và chiến tranh, chùa Diều cũ, nơi duyệt bản thảo đầu tiên của Báo Bãi Sậy đã không còn. Năm 2022, ngôi chùa mới được xây dựng, năm 2023, Báo Hưng Yên dựng tấm bia ghi lại dấu ấn lịch sử của Báo Bãi Sậy. Mặc dù khuôn viên nhỏ hẹp nhưng ngôi chùa vẫn giữ được nét thanh tịnh, trang nghiêm như minh chứng cho sức sống trường tồn của Báo Bãi Sậy xưa và Báo Hưng Yên ngày nay.

Sau khi duyệt bản thảo tại chùa Diều, báo Bãi Sậy được chuyển đến nhà bà Hoàng Thị Yên để in. Tờ báo chỉ có 2 trang khổ giấy học trò 19x27cm với số bản in rất hạn chế nhưng ngay khi được phát hành đã được Nhân dân đón nhận và truyền tay nhau, trở thành động lực cổ vũ phong trào đấu tranh cách mạng. Khi ngôi nhà bị xuống cấp, em trai bà Yên đã xây dựng ngôi nhà mới khang trang trên nền đất cũ nhưng những kỷ vật, ký ức của gia đình với cách mạng, với tờ báo Bãi Sậy đầu tiên vẫn được ông nâng niu, trân trọng. Ông Hoàng Đình Quý, em trai bà Yên chia sẻ: Tôi được nghe người lớn trong nhà kể lại rằng, việc in báo được thực hiện trong một căn buồng luôn đóng kín, không cho người lạ vào trong. Trong điều kiện vô cùng khó khăn do bị địch lùng sục, bắt bớ nhưng gia đình tôi luôn tin tưởng vào thành công của cuộc cách mạng và đã tìm mọi cách bảo vệ cho việc in và phát hành báo Bãi Sậy. Hiện nay, tôi vẫn còn lưu giữ những bức ảnh của căn nhà cũ và thường xuyên kể cho con, cháu nghe về lịch sử một thời cha ông làm báo Bãi Sậy.

Sau đó, do sợ bị lộ, việc in báo Bãi Sậy được chuyển về chùa Văn, xã Liêu Xá (Yên Mỹ). Chùa Văn hay còn có tên gọi khác là Bà Sinh tự là ngôi chùa nhỏ, xa quốc lộ và là điểm giao thông liên lạc của Xứ ủy. Sư trụ trì khi đó là Đàm Quán - một đảng viên Đảng Cộng sản. Tại đây, đồng chí Ba Châu cùng 2 quần chúng giác ngộ cách mạng ở làng Liêu Xá trực tiếp in báo bằng cách in thạch. Báo sau khi in được cất giấu trên tháp chuông, gốc cây đa, trong phần rỗng của thân cây muỗng trong chùa. Do hoạt động bí mật nên báo Bãi Sậy chỉ là tờ giấy học sinh 4 trang và in thạch. Tin tức của báo kịp thời tố cáo, vạch mặt thực dân Pháp và phát xít Nhật cùng bè lũ tay sai cướp thóc, bắt dân nhổ lúa trồng đay, bắt phu, bắt lính làm cho Nhân dân nghèo đói, túng quẫn. Báo cổ vũ Nhân dân vùng lên tham gia cách mạng và động viên tinh thần, củng cố lòng tin của cán bộ, đảng viên, quần chúng đối với cách mạng. Báo được phát hành bí mật bằng cách đưa đến tận tay những cán bộ, đảng viên và Nhân dân, những người có cảm tình với cách mạng, được Nhân dân đón đọc và lưu truyền, tổ chức đọc cho cả những người không biết chữ nghe.

Chúng tôi trở lại chùa Văn sau 80 năm ngày in báo Bãi Sậy. Ngôi chùa nằm ẩn dưới những tán cây xum xuê, không gian chùa thanh tịnh. Dẫn chúng tôi đi tham quan chùa, sư trụ trì Thích Đàm Thái chỉ cho chúng tôi từng dấu tích lịch sử hằn in trên những cột đá, bức tường và vui mừng kể về sự hồi sinh thần kỳ của cây đa, nơi cất giấu tài liệu, bản in báo Bãi Sậy khi xưa. Nhiều dấu tích lịch sử đã không còn nguyên vẹn nhưng sự hồi sinh của cây đa sau ảnh hưởng của thời tiết khắc nghiệt và hằng ngày vẫn được sư trụ trì và phật tử chăm sóc với mong muốn lưu giữ dấu tích lịch sử hào hùng của một thời cha ông đã vượt qua mọi gian khó, hiểm nguy để quyết tâm đấu tranh giành độc lập, tự do. Trụ trì chùa Văn Thích Đàm Thái chia sẻ: Mặc dù không được chứng kiến những thời khắc lịch sử khi in báo Bãi Sậy nhưng tôi luôn cố gắng gìn giữ những kỷ vật, chăm sóc ngôi chùa để chùa luôn phong quang, sạch đẹp, là nơi thanh tịnh đón tiếp phật tử đến tham quan, chiêm bái.

Mặc dù được in ấn, phát hành trong điều kiện rất khó khăn nhưng Báo Bãi Sậy đã góp phần to lớn vào việc củng cố cơ sở và phát triển thêm nhiều cơ sở cách mạng mới, động viên, cổ vũ Nhân dân tham gia đấu tranh cách mạng. 80 năm đã qua nhưng hồi ức về một thời làm báo Bãi Sậy vẫn sẽ mãi được các thế hệ người làm báo ở Báo Hưng Yên lưu giữ, truyền đạt để tinh thần và quyết tâm của cha ông sẽ tiếp sức, động viên các thế hệ người làm báo nỗ lực đấu tranh gìn giữ hòa bình, độc lập, tự do và đóng góp xây dựng quê hương, đất nước.